Anders omgaan met verlies

Overvallen
Je zit in de auto. De radio staat aan. Je hebt een drukke dag en vol goede moed ben je onderweg. Opeens zijn daar je tranen. Alsof je wordt overmeesterd door iets wat groter is dan jij. Je kunt alleen maar huilen. Het voelt alsof je geen controle meer hebt over je eigen emoties.
Je probeert het te onderdrukken, want dit moment komt je echt niet uit. Het gaat niet. Huilen it is.

Jouw situatie
Misschien herken je het wel. Dat je op de raarste momenten wordt overvallen door je verdriet. Als je dit leest is de kans groot dat je te maken hebt gehad met verlies. Je bent je baan verloren. Bent onlangs gescheiden. Jij of iemand in je omgeving heeft te maken met ziekte. Of wellicht is er iemand van heel dichtbij overleden. We maken deze situaties allemaal mee. Maar niemand heeft ons geleerd hoe we er mee om moeten gaan. Alsof we allemaal het wiel opnieuw moeten uitvinden.

Aan de ene kant klopt dit natuurlijk ook. Alleen jij kunt ervoor zorgen dat je verder leert en kan leven na verlies. Maar er is wel iets wat in al deze situaties voor je gaat werken.
Namelijk: leer anders omgaan met verlies.

Verder leven
Ik zeg altijd verlies kun je niet verwerken. Een ernstige ziekte blijft impact op je verdere leven hebben. Het rouwproces na het verliezen van een kind, broer of zus is niet binnen een jaar klaar. Op zoveel momenten in je leven zal je met je scheiding geconfronteerd worden. Dit zijn allemaal feiten. De een beleeft het intenser dan de ander, maar het komt vroeg of laat weer terug.

Het gaat er dus niet om dat je het ‘verwerkt’ en dat het daarna klaar is. De kunst is om er echt Mee verder te leven, zonder dat het je energie kost.

HOE dan?

Deze afbeelding heeft een leeg alt-attribuut; de bestandsnaam is hannah-olinger-8eSrC43qdro-unsplash-684x1024.jpg

Waarschijnlijk denk je nu: “dat is wel leuk en aardig maar hoe doe je dat nu?”
Het belangrijkste is, geef het verlies niet minder aandacht maar anders. Bewuster. Kies bewuste momenten waarop je stilstaat bij datgene wat jij bent verloren.
Maak bijvoorbeeld een dagboek waarin je eerlijk opschrijft wat er door je heen gaat en hoe je je voelt. Zo mogen al je emoties er zijn. Het bijzondere is dat deze emoties dan nooit erger worden, maar juist kalmeren. Omdat ze de aandacht krijgen die ze verdienen.
Ben je boos? Schrijf het op. Ben je bang? Schrijf het op. Alles wat je ervaart is heel normaal.


Sommige mensen vinden het branden van een kaarsje een fijn ritueel. Dit kan zijn voor iemand, maar ook voor je zelf. Bijvoorbeeld in de vorm van en wens. Tijdens deze handeling ben je met je volle aandacht bij die wens.
Denk ook eens na over een symbool, foto, schilderij wat je in huis kunt halen. En wat voor jouw de situatie waar je nu inzit representeert. Vaak is de wetenschap dat er iets in huis is wat je doet denken aan het verlies als zo rustgevend dat je het bijna niet ‘nodig’ hebt. Het gevoel dat je het altijd kunt pakken wanneer je maar wilt doet al wonderen.

Waarom is het belangrijk om op zoek te gaan naar iets wat voor jou werkt?
Zodat als je in de auto zit, naar een film kijkt of door het bos loopt niet meer wordt overvallen door je verdriet. Zodat je de dingen kunt doen die je graag wilt doen!

Voel je je eenzaam in je verdriet of heb je het gevoel dat je bovenstaande wel zou willen maar dat je het niet kan of durft? Maak een gratis afspraak met me. Dan zoeken we samen hoe jij ook anders met je verlies om kan gaan. Voor een oprecht lichter leven!

Studio Nine2Five

De Studio van Praktijk Nine2Five heeft haar deuren geopend!
Eindelijk kan ik ook groepen een mooie plek bieden.

Vanuit de studio geef ik workshops en groepstrainingen.
Al deze trainingen zullen in het teken staan van ‘verlies’. En vooral hoe jij verder kunt leven na en Met dit verlies.

Want hoe goed we ook leren lachen in het leven. Leren omgaan met verlies en verdriet is een heel andere tak van sport. Maar zeker niet onmogelijk!

Voor de januari cursussen mindfulness bij verlies heb ik nog plek!

Regenboogkindje

Wauw! Zo te gek.
Voor moeders.nu schreef ik een blog over durven hechten aan je regenboogkindje.
Het kindje wat je kreeg na je miskraam of stilgeboren kindje.
Helaas is ook dit onderwerp een taboe. Want hechten is niet altijd vanzelfsprekend. Zeker niet als je bang bent om ook dit kindje te verliezen.

Het genieten van je kindje lukt niet altijd. Terwijl iedereen dat wel tegen je zegt.
In dit blog schrijf ik over dit onderwerp. En je leest waarom het zo normaal is dat jij je zo voelt. Als laatste vind je er ook een tip wat je met je gevoelens kunt doen.

Met elkaar doorbreken we dit taboe. Op dat ook deze verhalen worden verteld!

Waarom bij kinderwens niet zwanger worden ook een rouwproces is

onvervulde kinderwens bij wensouders

Kinderwens
Het lijkt allemaal zo mooi. Je komt iemand tegen, wordt verliefd en diegene blijkt ook verliefd op jou. Na wat voorzichtige en aftastende maanden weten jullie het zeker: dit is het. En steeds vaker durven jullie samen te dromen over een toekomst. Wat voor reizen jullie samen willen maken. Waar jullie droomhuis zal komen te staan. En ook, de kinderwens. Iets waar jullie nog wat tijd voor nodig hebben om te laten groeien wordt steeds een groter verlangen. Tot het moment dat jullie zeggen “we gaan ervoor, ook wij hopen zwanger te worden en een kindje te krijgen”.

Toekomstdroom
Vanaf dit allereerste moment van besluit lijkt het wel of de hele wereld zwanger is, of achter een kinderwagen aan loopt. Overal zie je mooie ronde buiken en jonge ouders glunderen van trots terwijl ze (met hun zonnebril op) achter de kinderwagen lopen. Je realiseert je dat dit beeld ook jullie werkelijkheid zal worden. En misschien al wel over negen maanden.
Zo dagdromen jullie verder. Krijgen we eerst een jongen of een meisje? En heeft het dan jouw blonde haren of mijn donkere krullen? Zal hij eerst de kat uit de boom kijken of heeft zij het temperament van haar moeder?
Wat voor hobby’s zal hij krijgen? En wat voor studies zouden onze kinderen doen?

Realiteit
Voor dat je er zelf erg in hebt, hebben jullie een heel toekomstplan voor jullie kinderen gemaakt. Bepaalde verwachtingen gecreëerd (“ik zou mijn kinderen nooit een ipad geven”) en denk je intensief na over het leven met een of meerdere kindjes.
Maar als blijkt dat na 1.5jr de zwangerschapstest nog steeds niet het resultaat geeft wat jullie wensen, slaat de twijfel toe. En als na een heel intensief proces van iui behandelingen wordt overgegaan op ivf met de daarbij gepaarde hormonen, slopende controles en tijdrovende consulten is het romantische kinderwens beeld helemaal verdwenen. Daarnaast komt steeds vaker de vraag naar boven of kinderen krijgen voor jullie überhaupt realiteit kan worden.

De impact van het gecreëerde beeld
En precies dat gecreëerde beeld maakt dat je in een proces van rouw komt. Het geen wat je ‘had’, ook al was deze alleen nog in het hoofd en hart aanwezig, is niet meer. Een regel met betrekking tot kinderen krijgen is ook dat vanaf het moment dat je een kinderwens uitspreekt, je al van je kinderen houdt. Je opent je hart als het ware. Op het moment dat deze wens niet in vervulling lijkt te gaan voelt dit dikwijls als een leeg gat in je hart. Dit kan precies hetzelfde voelen als wanneer iemand komt te overlijden. Daarnaast ervaren ‘wensouders’ vaak een gevoel van falen. In een wereld waarin kinderen uit de lucht lijken te vallen kunnen uitgerekend jullie geen kinderen krijgen. Dan moet er vast wel iets mis zijn bij jullie. Schuld gevoelens komen ook vaak voor. “Had ik maar niet tijdens mijn studententijd zoveel gerookt en gedronken, dan was ik nu vast niet verminderd vruchtbaar”.

Rouwproces
Want een rouwproces is niks anders dan moeten leren leven met een vernieuwde werkelijkheid. Gekoppeld aan verlies. Door veel mensen wordt een rouwproces direct gekoppeld aan overlijden of dood. Maar het begrip is breder dan dat. Veel mensen die te maken hebben met het verliezen van hun gezondheid, baan, of relatie doorlopen ook een proces van rouw. Ook dan is er sprake van een vernieuwde werkelijkheid. Dat wat was, is niet meer. Ditzelfde proces treed dus ook op wanneer een verwachting of toekomstbeeld ‘slechts’ in het hoofd is gecreëerd. Een van de grootste misvatting omtrent rouw is dat niet de factor ‘tijd’ bepalend is alles wat je voelt en ervaart, maar wel de factor ‘intensiteit’. Het gaat dus niet om hoelang een bepaalde relatie (kan dus ook werkrelatie of gezondheidsrelatie zijn) maar het gaat om hoe intens deze relatie voor de betreffende persoon was. Een kinderwens is voor veel (aanstaande) ouders van zeer grote omvang, dit verklaard dus ook het proces van rouw als dit om wat voor reden dan ook geen werkelijkheid wordt.

Aandacht voor verdriet bij kinderwens
En zo is daar, bij wensouders, het intense verdriet. Het mooie en zeer geliefde toekomstbeeld is niet meer. Het afscheid moeten nemen van het verlangen. Van jullie wens, jullie droom. Helaas is voor dit aspect rondom een kinderwens zeer weinig tot helemaal geen aandacht. Artsen kijken vooral naar de hoop en het praktische deel en familie en vrienden weten niet altijd dat jullie een kinderwens hebben. Dit maakt het zwanger worden nog ingewikkelder dan het voor jullie al is.
Wat je kunt doen al je dit ervaart? Praat erover. Praten helpt. En weet hoe normaal jullie reactie en emoties zijn!

Zo dochter, zo moeder, zo oma

Vriendinnen
Nog niet zo lang geleden ging ik op bezoek bij een van mijn beste vriendinnen. Een van mijn oudste vriendinnen en tegelijk ook een van mijn meest nuchtere vriendinnen. Zij zal niet snel haar emoties tonen of laten blijken dat er iets is. Inmiddels ken ik haar natuurlijk behoorlijk goed en dan voel ik wel dat er iets speelt. Maar ik laat het altijd aan haar om over iets te beginnen. Als ze het niet met mij wilt delen gaat het me blijkbaar niks aan denk ik altijd maar.

Schoonzus
Eenmaal aan de koffie begon ze met vertellen. Ze had mijn website gezien en het raakte haar heel erg, vertelde ze. Niet lang daarvoor was haar schoonzus met 18 weken zwangerschap bevallen van een zoon. Tijdens een echo kwamen ze erachter dat alles wat moest groeien bij het jongetje, niet aan het groeien was. Nog voordat het besef echt door kon dringen, dat hun kindje niet levensvatbaar is, kwamen haar broer en schoonzus voor de onmogelijke keuze te staan; gaan we de bevalling inleiden of wachten we tot het ‘spontaan’ geboren wordt?

Inleiden
Ze besloten om voor het inleiden te gaan. Tussen de echo en het moment van inleiden zaten nog twee hele weken. Mijn vriendin vertelde met tranen in haar ogen hoe machteloos en vol ongeloof haar schoonzus was. Ze voelde haar kindje, haar zoontje, in die twee weken nog regelmatig bewegen.
De inleiding volgde en tijdens de bevalling is het kindje, hun zoon, haar neefje, overleden.
Gelukkig was de begeleiding in het ziekenhuis goed. En na een goede voorlichting hebben ze ervoor gekozen om het kindje te cremeren. Het as mochten ze bewaren.

Boosheid
Met tranen in onze ogen zaten mijn vriendin en ik aan de koffie tafel. Ik besefte me weer dat het zo snel kan gaan. Dat het verschil tussen het leven vieren en het aankijken van de dood zo dichtbij elkaar liggen. Ik merkte dat ik tijdens deze gedachte boos werd. Dat er zelden aandacht is voor verlies terwijl we in 2019 leven en dat nu toch echt wel anders zou moeten…
Tot mijn vriendin mijn gedachte onderbrak om haar verhaal te vervolgen.

Zo dochter, zo moeder
Ze vertelde dat deze ingrijpende en onverwachte gebeurtenis de hele familie op zijn kop had gezet. Niemand wist meer wat ze moesten doen of zeggen. Maar in het bijzonder de moeder van haar schoonzus. Het maakte iets los. Voor het eerst begon ze openlijk te vertellen dat zij hetzelfde heeft meegemaakt. Dat ook zij haar kindje veel te vroeg ter wereld kwam en is overleden. Allen kreeg zij haar kindje nooit te zien.
Dit was in die tijd hoe het ging. Haar moeder herbeleeft haar eigen verhaal 30jaar later weer. Ze ervaart zoveel stress paniek en eenzaamheid dat ze haar relatie plots verbrak en zich ziek heeft gemeld op haar werk.

Troost
Het, voor mij, gekke was dat dit mij bijzonder emotioneerde. Vanuit mijn werk weet ik dat het zeer regelmatig voorkomt dat niet alleen de dochters te maken hebben met verlies in de zwangerschap, maar ook hun moeders of zelfs oma’s. Voor mijzelf mag ik van het kleine geluk spreken dat ik in deze tijd ben geboren en dat er beetje bij beetje meer ruimte is voor dit verdriet. Maar onze moeders en oma’s leefden in een totaal andere tijd. De enige soort van troost die ik alle moeders en oma’s kan geven is dat het nooit te laat is om het verdriet aan te kijken. Om het als nog dat plekje te geven wat het verdient.

Luisteren
Mijn vriendin vroeg aan mij wat ze kon doen, voor haar schoonzus de moeder van haar schoonzus. Ik vertelde dat er 1 klein simpel ding is voor op de korte termijn wat ze kunt doen. En dat is luisteren. Luisteren naar haar verhaal. Luisteren naar haar verdriet. Oordeel niet. Ook niet wanneer ze een half jaar, of dus zelfs 30jaar na het verlies wederom haar verhaal kwijt moet.
Oprecht naar iemand luisteren maakt dat de ander zich veilig zal voelen bij jou. En dat is wat een moeder die haar kindje is verloren nodig heeft. Veiligheid. Om van daaruit weer te durven verbinden.

Heb jij een soort gelijk verhaal? En heb je behoefte aan nog meer tips wat je kunt doen voor iemand die zijn of haar kindje verliest? Mail me dan. Ook jij bent welkom!

Waarom Praktijk Nine2Five?

Verhalen
Studerende aan de Theaterschool wilde ik maar 1 ding: verhalen vertellen. Die verhalen waar je eigenlijk de woorden niet van kan vinden. Over het leven, de dood, het falen en het succes. Over mensen…
In die tijd werkte ik me een slag in de rondte om vervolgens met een lege rugzak de wereld in te gaan. Op zoek naar mensen. Naar hun verhalen. Op zoek naar mezelf. Mijn verhaal.

Thuis komen
Ik kwam terug met een aantal conclusies. De eerste was dat ik hield van mensen. En hoe verder ik van huis was hoe meer ik durfde te zien dat mensen ook van mij hielden. Want het gekke was dat ik aan de andere kant van de wereld, ver van mijn fysieke huis, steeds dichter bij mijn werkelijke huis kwam. Namelijk mij zelf. De tweede was, hoe meer samenlevingen ik leerde kennen, hoe meer culturen ik ontmoette,hoe meer vragen ik kreeg over ‘de mijne’. Zodoende ging ik Maatschappijleer studeren. Ik wilde ook mijn samenleving begrijpen. Na wederom een diploma behaald te hebben had ik dit keer maar 1 conclusie: ik begreep nu waarom ik ‘mijn’ samenleving niet begreep.. Wat een heerlijk gevoel.

Mensen
De belangrijkste thema’s waarover ik theater maakte en waarmee ik me ook het meeste verbonden voelde (en nog steeds!) mogen er in het westen liever niet zijn. Pijn moet snel geheeld. Tranen dienen snel weggeveegd te worden. En als je een emotie toont ben je ‘zwak’. We leren allemaal professioneel te handelen. Bijna blanco en kleurloos. Dit werkt natuurlijk fantastisch. Tot dat je te maken krijgt met verlies. Met dood. Met ziekte. Met scheiding. Anders gezegd met ‘mens’-zijn.

Verlies
Ook ik heb dit onlangs ervaren. Via mijn kinderen. In 2016, na een medische bevalling, kwam onze zoon ter wereld. Levensloos. BAM. Zo, dat kwam wel even binnen. En nee dat had ik niet verwacht. Gelukkig ging het snel goed met hem. Maar mijn trauma was geboren. En ja, dit had absoluut een grote impact op mijn moederschap.

Anderhalf jaar later zette ik een kerngezonde dochter op de wereld. Betoverend mooi. Na een bevalling gewoon thuis, in de woonkamer. Omdat het kon. Mijn man, ik en dochter samen. En een dijk van een verloskundige die mij al het werk durfde te laten doen. Op mijn manier. Samen met mijn dochter.
Een droom start. Maar na 10 dagen voelde ik dat er iets niet klopte. Ik wist het gewoon. Mijn gevoel bleek juist. Ze werd ziek. Voor haar zelfs doodziek. En ik was ten einde raad. Ik deed alles voor haar en ze glipte steeds verder weg. Ik raakte ver van mijzelf verwijderd. Van mijn man, van onze zoon en ook van onze dochter. Ik raakte overspannen. Ik vergat te ademen.

Ziek
Op dat moment werkte ik als docent op een middelbare school. Voor mijn werk was IK ziek. Maar IK was niet ziek, mijn dochter was ziek… En van mijn werk kreeg ik de vraag wanneer kom je weer? “Als mijn dochter weer beter is”. Het was het enige antwoord wat ik kon geven. Dat ik zelf ook ‘ziek’ was heeft 2 dingen met mij gedaan. Het eerste was, het maakte me eigenlijk nog zieker. Nog futlozer en ongelukkiger dan ik op dat moment al was. Het tweede was dat ik hulp zocht om ‘beter’ te worden. Ik leerde weer in mijn hart te kijken. Te voelen. Te huilen. En vooral te ADEMEN. Op vragen als ”wat maakt jou gelukkig in het leven?” had ik telkens 1 kort antwoord. Aan het werk gaan met ‘mensen’. Mensen die te maken krijgen met verlies. Met dood. Met ziekte. Met scheiding. Anders gezegd: mensen die te maken krijgen met het LEVEN.

Praktijk Nine2Five
Na bijna anderhalf jaar kon ik eindelijk zeggen dat onze dochter weer beter was. Parallel met haar gezondheid verbeterde ook die van mij. Stukje bij beetje kreeg ik meer energie en werd ik meer aanwezig. Maar op mijn werk was ik nog steeds ‘ziek’. Tegen alle adviezen in van leidinggevenden en (arbo) artsen heb ik mijn vaste contract opgezegd en ben ik weer echt gaan leven, door me te verbinden aan verlies. Waarom verlies rondom de zwangerschap? Zonder leven is er geen verlies en zonder verlies ook geen leven. Ook ik ben eigenlijk moeder van 4, maar er zijn er ‘maar’ 2 zichtbaar. Toch voelt het alsof ik samen met hen deze praktijk run. Mijn praktijk is voor mij een nieuwe reis. Ditmaal ‘gewoon’ thuis in het westen. Zonder rugzak. Maar met mijn broertje. Dank je wel dat jij er bent.

Als laatste in dit verhaal dank ik mijn kinderen. Voor het teruggeven wat ik kwijt was. Namelijk mijn passie voor verlies. Voor de Mens.